کردهای خراسان
 خلاصه‌ تاریخ کردهای خراسان. >>>

ادب و هنر
  در این قسمت از سایت، شعر و آثار ادبی کردی تقدیم است. >>>

زبان کردی

 "زبان کردی>>>
 دستور زبان و ادبیات کوردی‌(کورمانجی)(1)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (2)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (3)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (4)

مقاله ها
در این قسمت از سایت، مقاله‌ها تقدیم است. >>>

ملیتهای ایران فدرال


ئه‌ده‌بی: دستور زبان و ادبیات کوردی‌ (کورمانجی) - 8
در مورخه : Friday, May 07 @ 01:03:15 UTC
دکتر افراسیاب شکفته

حروف اضافه به تنهایی معنی خاصی ندارند، اما وقتی که بهمراه کلمه ها بکار روند معنی دار می شوند و همچنین معنی و مفهوم کلمات را نیز زلال و شفاف می نمایند.





حروف اضافه
        Daçek    


دوستان و علاقمندان دستور زبان و ادبیات کردی (کرمانجی) از اینکه وقفه ای در سلسله درسهای ما پیش آمد، پوزش می طلبیم. در این جلسه و یا در چند جلسه آینده به مبحث حروف اضافه در کرمانجی می پردازیم. حروف اضافه به تنهایی معنی خاصی ندارند، اما وقتی که بهمراه کلمه ها بکار روند معنی دار می شوند و همچنین معنی و مفهوم کلمات را نیز در جمله زلال و شفاف می نمایند.  به مثالهای زیر توجه کنید: 


Qoçan
Di Qoçanê da
Li Qoçanê
Ji Qoçanê
Bi Qoçanê re
Bi Qoçanê ve


Mala min di Qoçanê da ye
     خانه من در قوچان است.

Ez li Qoçanê rûdinim
             من در قوچان سکونت دارم.

Ez ji Qoçanê têm
              من از قوچان می آیم.

Ez bi Qoçanê re çûm
             من از طریق قوچان رفتم.

Ez bi xelkê Qoçanê ve me
   من با مردم قوچان هستم.


  حروف اضافهء رایج که در زبان کردی عمومأ استفاده می شوند را در اینجا مرور می کنیم. 

حروف اضافه پایه ای در زبان کردی:   bi, di, ji, li, ,    می‌باشند، بقیه معمولأ با کمک اینها درست می شوند. حروف اضافه یا به تنهایی بکار می روند (li).  یا هم به تنهایی و هم به همراه یک پسوند ( de, re, ve) بکار می روند (bi, ji). و یا تقریبأ همیشه به همراه یک پسوند (de, re, ve) بکار می روند(di). و یا به همراه یک اسم که در واقع یک حرف اضافهء مرکب را درست می‌کنند.
 
bi ..... re
di ..... de        
ji ..... re    
bi ..... ve    

 پسوندهای de, re, ve  در حالت گفتاری و زبان محاوره ای بین مردم معمولا بصورت da, ra, va  بیان و تلفظ می شوند (بستگی به مناطق کردنشین، البته هر دو حالت درست است). در حالت نوشتاری و از نظر املایی، حروف اضافه که همراه با یک اسم می آیند از آن اسم جدا نوشته می شوند. اسامی که بعد از یک حرف اضافه می آیند هماهنگ و همنواخت با آن حرف اضافه کمی تغییر یا تصریف می شوند، در واقع این اسامی با این تغییر و انعطاف، خود را سلیس، همبسته و همنواخت با آن حرف اضافه می کنند که در زبان کردی اصطلاحأ   Tewandin  می گویند، که زبان محاوره ای کردی را واقعأ خوش بیان و خوش آهنگ، نرم و روان، بسیار شیرین و زیبا می کند. مثال:

(...  ,ji Şîrwanê, li debistanê, bi Rojînê)

در اینجا ê  به اسم اضافه شده و آن را انعطاف داده  یا  tewandin  کرده است (آن را چلونده  و همنواخت کرده).  

در درسهای آینده مبحث Tewandin  را به تفصیل توضیح خواهیم داد، که حقیقتأ یکی از مباحث بسیار دلپذیر دستور زبان ما است.



بدون       

   بی‌پول    dirav 

 بی‌صدا)  ساکت     deng

Masî avê nikarin bijîn
ماهی ها بدون آب نمی توانند زندگی کنند.

Ez te narim
من بدون شما نمی روم.

Hevala min min çû daristanê
دوست من بدون من به دارستان (باغ درخت زار) رفت.

Ez qelem nikarim binivîsim
من بدون قلم نمی توانم بنویسم.

Xizanê (zarokê) dê navika xwe bi xwe jêdike
بچه های یتیم (بی مادر) خودشان بند ناف خود را می برند (کنایه از استقلال است).

Aşê dînan av digere
آسیاب دیوانه ها بدون آب می چرخد (کنایه از سبکی مغزی).

Wan tirs şer dikirin
آنها بدون ترس می جنگیدند.

Ew sebeb hat kuştin
او بدون دلیل کشته شد.

Çima tu îro kêf  î ?  na, ez bi kêfim
چرا امروز شما خوشحال نیستی؟  نه، من خوشحالم.

min mere
بدون من نرو.

tişt nabe
بدون چیز نمی شود.

lez û tirs hat mala me
بدون عجله و ترس به منزل ما آمد.

wan tu kes nehat
بدون آنها هیچ کس نیامد.

Va (ev) xanîya yê Daniyal e û wî kes tê de rûnane
این خانه مال دانیال است و بدون ایشان کسی در آن ساکن نمی شود.

debistanê em bi zehmet zimanê xwe pêş ve bêxin
بدون مدرسه پیشرفت زبان ما مشکل است (زحمت دارد).

gotina min kir û çû
بدون توجه به گفته هایم انجام داد و رفت.

Bêyî (bêî ) ku wan bigota, min zanîbû
بدون اینکه آنها بگویند، من می دانستم.

Bêî tu dişwariyê qebûl bû
بدون هیچ دشواریی قبول شد.

Bêî ku temrîn bike tesdîqa otomobîlê hilgirt
بدون اینکه تمرین رانندگی کند تصدیق اتومبیل را گرفت.

Bêî ku te bigota min zanibû
بدون اینکه تو بگویی من می دانستم.

Bêyî ku em bange wan biken, ew hatin
بدون آنکه ما آنها را صدا کنیم، آنها آمدند.



  با        bi

 صدادار     Bideng
    
پولدار    Bidirav (dara, dewlemend 


Masî bi avê dijîne
ماهی با آب زندگی می کنند.

Ez bi otobosê (otomobîlê) çûm Qoçanê
من با اتوبوس (ماشین سواری) به قوچان رفتم.

Dinya bi dor e, ne bi zor e
دنیا با صبر دور می زند،  نه با زور.

bi nobet e, ne bi kotek e
آسیاب با نوبت است، نه با ضربت.

Wan bi tirs li me difikirîn / temaşe dikirin
آنها با ترس به ما تماشا میکردند (فکر میکردند).

Rojîn bi trênê (qetarê) çû mala xalê xwe
روژین با قطار (ترن) به منزل دایی خود رفت.

Daniyal bi qelemê dinivîse
دانیال با قلم می نویسد.

Ma çaya te bi şîr e?  Na, çaya min bê şîr e, lê bi şeker e
آیا چای شما شیر دارد؟  نه، چای من بدون شیر است، اما شکر دارد.

Daniyal bi duçerxê diçe debistanê
دانیال با دوچرخه به مدرسه می رود.

Rojîn bi topê dilîze
روژین با توپ بازی می کند.

Daniyal bi kevçî û çengalê nîn dixwe
دانیال با قاشق و چنگال غذا می خورد.

Evîn bi firokê diçe mala apê xwe
ئوین با هواپیما به منزل عموی خود می رود.

Ew bi navê min deng dike (gep dike
ایشان با اسم من صحبت می کند.

Çûçik bi hewa ketin
گنجشکها به آسمان افتادند.

Hûn bi vî awayî dihêvîsin
شما با این شیوه یادمی گیرید.

Ez bi kêrê (kardê) goşt jêdikim (dibirim
من با چاقو گوشت می کنم (می برم)

Zebeş (qerpûz) bi dendik e
هندوانه با دانه (هسته) است.

Bi vî awayî nabe
با این طرز (شیوه) نمی شود

Xanîyê xwe bi destên xwe avakir
Kela me bi destê bavkalê min hatiye avakirin
Bi çend
Yêk heye bi sedî hêja ye, sed heye ne bi yekî
Bi tenê nabe
Bi xwe têm
Kambîz bi xwe hat
Hûn xwe bi xwe diwestînin
Bi gotinê hec qebûl nabe
Bi navê xudayê mihrivan
Dirav bi bêrîka xwe xist
Firoke bi hewa ket
Ew hêç bi kurmanjî nizane
Ew bi Kurmancî rind gep dike (diaxife


 با - باهمدیگر       bi ..... re ( ra 


با همدیگر                bi  hev  ra


Daniyal bi Rojînê ra ye
دانیال با روژین است.

Bi wî  ra bibêje ku otobos çûye
به ایشان(مرد) بگوئید که اتوبوس رفته است.

Ew bi Delalê ra gep nake
ایشان با خانم دلال حرفی نیست (صحبت نمی کند)

Rojîn bi Daniyal ra dilîze
روژین با دانیال بازی می کند.

Bavo bi Rojînê ra çû debistanê
پدر با روژین به مدرسه رفت.

Îro topa min bi min re nîne
امروز توپ من با من نیست.

Ez bi dîya (dêya) xwe ra çûm kelê
من با مادرم به روستا (قلعه) رفتم.

Rojîn du bendan bi hev re girê dide
روژین دو تا بند را به هم گره می زند.

Tu bi min re hatî mal
تو با من به منزل آمدی.

Pê (bi wê / wî) ra nebêje
به ایشان (زن / مرد) نگویید.

Ew pê (bi wê / wî) re dilîze
او با ایشان (زن / مرد) بازی می کند.

Ez bi Rojînê re çûm mala wan
من با روژین به منزل آنان رفتم.

Ew bi hevalê xwe re gep dike (deng dike
ایشان با دوست خود صحبت می کند.

Daniyal bi min re hat
Em pev re (bi hev re) çûn
Rojîn bi pêlekanê re hilkişiya
Bi carekê ra nabe
Bi a min bike û bira here
Ew pev ra (bi hev re) gep diken
Ew gîya pê ra (bi vê xwarinê ra) teva nabû



bi ..... ve ( va   

Gulperî jî bi me va tê debistanê
خانم گلپری هم با ما به مدرسه می آید.

Daniyal bi wir ve hilkişiya
دانیال از آنجا بالا رفت (صعود کرد).

Cecoxanê kawî bi sed siwareyî va bi rê ket
ججوخان کاوانلویی با یکصد سواره نظام به راه افتاد.

Rojîn bi Daniyal va ye
روژین با دانیال است.

Apî min, bi hezar pezên xwe va, bawer dike Keyxosrow e
Faroj bi Qoçanê ve girêdayi nîne
Bi ser û berê xwe ve zivistan bi ser xist
Bi darê zorê kar pêş ve nare
Eks (wêne) bi dîwêr ve daliqandî ye (darda kiriye
Ez bi hevala xwe ve girêdayî me
Ez bi xaka welatê xwe ve girêdayî me
Kerê xwe pê ve (bi vê darê ve) girê bide


bi ..... de ( da

Xanî bi ser de ket
خانه به رویش افتاد.

Av bi ser wir de diherike
آب به روی آنجا جاری است(حرکت می کند).

Daniyal gayê xwe bi gadariyê de kuşt
دانیال گاو خود را در گاوداری کشت.

Destmala min bi avê de çû
دستمال من با آب رفت.

Min tu kes bide nedît
من هیچکس را در راه ندیدم.

Ez bi nêçîra bizinkovî de ji zinarê firîm
من در هنگام شکار بز کوهی از صخره پرت شدم. 


bi ser .....  de 

Wê av bi serde rijand
Av bi ser vir de diherike

Dizan bi ser me ve girtin

Vê kitabê dayne ser mîzê


در        di 

Vî kevçî di şorbê meke, qilêr e
این قاشق را در سوپ نکن، کثیف است.

Ez di xwe fikirîm
من در خود نگریستم.

Derman di xwe da
دارو به خودش مالید.


در  -  در داخل       di ..... de ( da 

Kevçî di kêşoya mîzê da ne
قاشقها در کشوی میز هستند.

Kinc (cil, libas) di komidê (cildanê) da ye
کت (رخت، لباس) در داخل کمد است.

Masî di avê da dijîn
ماهی در داخل آب زندگی می کنند.

Mêwe di yêxçalê da ne
میوه ها در داخل یخچال هستند.

Xwê di xwêdankê da ye
نمک در داخل نمکدان است.

Kitab di kîf da ne
کتابها در داخل کیف هستند.

Di
avê da masî hene
در داخل آب ماهی وجود دارند.

Kitab di çaviya (kêşoya) mîzê da ye
کتاب در کشوی میز است.

Qelem di cêba (bêrîka) Daniyal da ye
قلم در جیب دانیال است.

Daniyal di nav baxçeyê (baxçê) me da ye
دانیال در داخل باغچهء ما است.

Min di vê derya da avjenî hêvîsî
من در این دریا شناکردن (غواصی) را یاد گرفتم.

Wî jî di vê derya da melewanî hêvîsîbû
ایشان (مرد) هم در این دریا ملوانی (قایقرانی) را یاد گرفته بود.

Kesên wekî wî di cihê xwe da nasekinin
کسانی مثل ایشان (مرد) در جای خود نمی ایستند.

Min di jîyana xwe da qet tiştekî haka (weha) nedîtibû
من در زندگی خودم هیچوقت چنین چیزی ندیده بودم.

Min di sala 1975,an de dest bi debistana destpêkê kir
من در سال 1975 مدرسه ابتدایی را شروع کردم.

Min di sala 1980,an de dest bi debistana navîn kir
من در سال 1980 مدرسه راهنمایی (مدرسه میانی) را شروع کردم.

Rojîn di kitaba xwe de behsa ciwaniya xwe dike
روژین در کتاب خود بحث زمان جوانی خود را می کند.

Xelk her sal di destpêka biharê de cejna (ceşna) Newrozê bi dihol û zirne û kolaman pîroz dikin
مردم هر سال در ابتداء بهار جشن نوروز را با دوهول و سورنا و آواز مبارک می کنند.

Gul di guldanê de ye
گل در داخل گلدان است.

Di piyalê de av heye
در لیوان آب هست.

Di kasê de çay tune
در کاسه چای وجود ندارد.

Di nav daran de gul hebûn
در میان درختان، گلها وجود داشتند.

Di hêlînê de du hêk hene
در داخل لانه دو تخم وجود دارند.

Çûçik di hêlînê de dijîne
گنجشکها در داخل لانه زندگی می کنند.

Du mirîşk di pûndikê de hêk diken
دو مرغ در داخل مرغدانی تخمگذاری می کنند.

Zanîna min di vî warî da rind nîne
Ez dizanim di bêrîka te da çi heye
Di şehrî me da meydaneke gir (mezin) heye
Di van rojan da em pir kêfxweş in
Daniyal di tengasîyê da maye
Di wê wextê da ez li wir nebûm
Min hîn di xweşikîya te da tu kes nedîtiye
Cecoxanê Kawî selat (serbazên Urisan) di cih de girtin
Tu di vê babetê de pir zêde gep dikî
Ew tê da (di vî xanî da) ye


di ..... re ( ra 

Ev karê xwe di bin ra dike
ایشان کار خود را زیرکی انجام می دهد.

Daniyal kevçî di binî şîvê ra kir
دانیال قاشق را به زیر شام کرد.

Em di newalekê re derketin ser merzê
ما از طریق یک دره به روی تپه رسیدیم.

Derzî tê (di wê / wî) ra kir
سوزن به او (زن / مرد) فرو کرد.

Di
ser me ra ewr hene
در بالای سر ما ابرها هستند.

Tîkan tê (di wê / wî) ra çûye
خار به ایشان (زن / مرد) فرو رفته است.

Sîyare qamçî tê (di hêsp) ra kişand
اسب سوار شلاق به آن (در اسب) کشید.

Ew di vir ra çû
Rêya wê gadarîyê di ser pirê ra diçe
Ew di vir ra çû mal
Çima tu di ber pencîra me ra diçûyî
Ew kî bû, di ber te ra red bû
Derzî tê re (di destê min re) çû


di ..... ve ( va

Ez di deştê va hatim vira
من از دشت به اینجا آمدم.

Min mîx (bizmar) di dîwêr ve kuta
من میخ را به دیوار کوبیدم.


در زیر (برای چیزی)       di bin ..... de ( da


Sol (pêlav, qondere) di bin mîzê da ne
کفشها در زیر میز هستند.

Solên Gulperîyê di bin pêlekanê da ne
کفشهای خانم گلپری در زیر راه پله هستند.

Neft di bin herdê da ye
نفت در زیر زمین است.

Hespê min di bin min da hate kuştin
Kursî (sendelî) di bin mîzê da ye
Sed siware (sîyare) di bin destê Cecoxanê Kawî da bûn


در زیر -  پایین  (برای فعالیتی، حرکتی)       di bin ..... re ( ra 

Malên Gulperîyê wan di bin malên me re danîn
اردو (کاروان کوچرو) گلپری اینها در پایین منزلگاه (خیمه سرا) ما اتراق کردند.
 
Di bin
çavan ra li min difikirî (temaşe dikir

Ew di ber hev didin
Di ber mala me re diçûn
Di ber mala me de darek heye
Di ber hev de çûn
Di ber vê zehmetê hêja ve, ez ê wî xelatkim



داخل             di hundirê ..... de ( da

Sêv di hundirê yêxçalê da ne
سیبها در داخل یخچال هستند.

Av di hundirê kûz da ye
آب در داخل کوزه است.

Neft û gaz di hundirê herdê da ne
نفت و گاز در داخل زمین هستند.


di ser .....  re

Xaniyê wan di ser hev re ne
Wê gul di ser dîwêr re avêt
Daran di ser xwe re mebire 


 در کجا       di ku de ( di ku da

Kitaba te di ku da ye?  Kitaba min di kîf da ye
کتاب تو در کجا است؟  کتاب من در داخل کیف است.

Kincên we di ku de ne? Kincên me di komidê de ne
لباسهای شما در کجا هستند؟ لباسهای ما در داخل کمد هستند.


 در میان             di navbeyna ..... de ( da 

Sêv di navbeyna pîvaz û pirtiqalê da ye
سیب در میان پیاز و پرتقال است.

Mamoste di navbeyna şagirdan de ye
معلم در میان دانش آموزان (شاگردها) است.

Di navbeyna
me û we de dan û standin hebû
Di navbera herd û asmîn de ewr hene
Em di nav hev de rûniştibûn
Di nav kelê de tu kes nemaye
Rojîna min di nav wan de ye
Di nav xelkê re red bû



 ادامه دارد            ...            berdewam e  

 
  


 
انتخاب ها
 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب
 ارسال به دوستان ارسال به دوستان


موضوعات مرتبط

ادب و هنر

كليه حقوق اين سايت متعلق به انجمن فرهنگی و مدنی کردهای خراسان است
هرگونه انتشار يا توزيع مجدد مطالب متعلق به اين سايت، با ذکر نام انجمن فرهنگي و مدنی کردهای خراسان آزاد است
info@cskk.org, Tel: +44 (0) 78 677 649 72, Fax: +44(0) 207 691 93 28